ปลาตาย น้ำเสีย ระบบนิเวศถูกกระทบ อาชีพประชาชนสั่นคลอน ถึงเวลาต้องเปิดความจริงว่าใครได้ประโยชน์ ใครเกี่ยวข้อง และใครต้องรับผิดชอบ
แม่น้ำไม่เคยเรียกร้องอะไรจากมนุษย์ แต่เป็นมนุษย์ที่ต้องพึ่งพาสายน้ำเพื่อดำรงชีวิต
แม่น้ำปราจีนบุรีไม่ใช่เพียงทางผ่านของน้ำ แต่เป็นเส้นเลือดใหญ่ของชุมชน เป็นแหล่งอาหาร เป็นแหล่งประกอบอาชีพ เป็นทุนธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงเกษตรกร ผู้ประกอบการ และประชาชนมาหลายชั่วอายุคน
แต่เมื่อเกิดปัญหาน้ำเสีย คราบปนเปื้อน และปลาตาย สิ่งที่สังคมต้องการไม่ใช่เพียงการเก็บซากปลา หรือการลงพื้นที่ตรวจสอบเป็นครั้งคราว
สิ่งที่ประชาชนต้องการคือความจริงทั้งหมด
1. ใครอยู่เบื้องหลัง ใครได้ประโยชน์จากการทำลายสิ่งแวดล้อม?
คำถามสำคัญที่ต้องตรวจสอบคือ มลพิษที่เกิดขึ้นมีต้นทางจากที่ใด มีผู้ประกอบการรายใดเกี่ยวข้อง และมีบุคคลหรือเครือข่ายใดได้รับประโยชน์จากกิจกรรมที่อาจก่อให้เกิดมลพิษหรือไม่?
การสืบสวนต้องตรวจสอบให้ถึงต้นทาง ได้แก่
- โรงงานและสถานประกอบการในพื้นที่เสี่ยง
- ผู้รับกำจัดและขนส่งกากอุตสาหกรรม
- ผู้ครอบครองพื้นที่บำบัดหรือจัดเก็บของเสีย
- ระบบบำบัดน้ำเสียและการระบายน้ำทิ้ง
- ใบอนุญาตประกอบกิจการและรายงานการตรวจสอบ
- เส้นทางการขนส่งและการกำจัดกากอุตสาหกรรม
- ผู้มีอำนาจกำกับดูแลและผู้รับผิดชอบการอนุญาต
ต้องตรวจสอบทั้งเอกสาร เส้นทางการเงิน บันทึกการขนส่ง ผลตรวจทางวิทยาศาสตร์ และพยานบุคคล เพื่อให้เห็นภาพความเชื่อมโยงอย่างรอบด้าน
อย่าปล่อยให้ความรับผิดชอบหยุดอยู่แค่ผู้ปฏิบัติงานระดับล่าง หากหลักฐานชี้ไปถึงผู้สั่งการหรือผู้ได้รับประโยชน์รายอื่น ก็ต้องตรวจสอบตามกฎหมายเช่นกัน
2. ความเสียหายที่โหดร้ายที่สุด คือประชาชนต้องรับผลแทนผู้ก่อมลพิษ
ปลาที่ตายอาจเป็นเพียงภาพที่มองเห็น แต่ความเสียหายที่แท้จริงยังอยู่ในชีวิตของประชาชน
เกษตรกรต้องสูญเสียผลผลิต ผู้เลี้ยงปลาอาจสูญเสียเงินลงทุน ผู้ค้าขายต้องเผชิญความไม่มั่นใจของผู้บริโภค และครอบครัวที่พึ่งพารายได้จากแม่น้ำต้องเผชิญความไม่แน่นอน
ระบบนิเวศที่ถูกทำลายยังอาจต้องใช้เวลาและงบประมาณจำนวนมากในการฟื้นฟู
ใครจะรับผิดชอบต้นทุนเหล่านี้?
หากพบผู้ก่อมลพิษ ต้องเรียกความรับผิดตามกฎหมาย ไม่ใช่ปล่อยให้ประชาชนรับภาระเพียงฝ่ายเดียว
3. หน่วยงานรัฐต้องตอบว่าเห็นอะไร และดำเนินการไปถึงไหน?
อีกประเด็นที่ต้องตรวจสอบคือ ระบบกำกับดูแลของภาครัฐทำงานอย่างไร
หน่วยงานที่มีอำนาจตรวจโรงงาน ตรวจน้ำ ตรวจสอบกากอุตสาหกรรม และดูแลทรัพยากรธรรมชาติ ต้องเปิดเผยข้อมูลที่ประชาชนควรรู้
มีการตรวจพบความผิดปกติก่อนเกิดเหตุหรือไม่?
เคยมีประชาชนร้องเรียนหรือแจ้งเบาะแสหรือไม่?
หากมีการแจ้งเหตุ หน่วยงานได้ลงพื้นที่และดำเนินการเมื่อใด?
มีการติดตามหลังจากสั่งแก้ไขหรือปิดโรงงานหรือไม่?
และหากพบการละเลยการปฏิบัติหน้าที่ มีการตรวจสอบความรับผิดของเจ้าหน้าที่หรือยัง?
นี่ไม่ใช่การกล่าวหาเจ้าหน้าที่ทุกคน แต่เป็นการเรียกร้องให้ระบบราชการเปิดเผยข้อเท็จจริงและรับผิดชอบต่อสาธารณะ
4. ต้องเปิดข้อมูล ไม่ใช่ปล่อยให้ความจริงหายไปกับสายน้ำ
ข้อเรียกร้องสำคัญคือ ขอให้จังหวัดปราจีนบุรีและหน่วยงานส่วนกลางเปิดเผยข้อมูลต่อประชาชน ได้แก่
- รายชื่อสถานประกอบการที่ถูกตรวจสอบและผลการตรวจ
- ผลตรวจสารปนเปื้อนในน้ำและตะกอนดิน
- เส้นทางการขนส่งและกำจัดกากอุตสาหกรรมในพื้นที่เสี่ยง
- ประวัติการร้องเรียนและการตรวจสอบย้อนหลัง
- รายงานการดำเนินคดีและการบังคับใช้กฎหมาย
- ความคืบหน้าการเยียวยาประชาชน
- ผลการตรวจสอบการปฏิบัติหน้าที่ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
หากมีผู้เกี่ยวข้องมากกว่าหนึ่งราย ต้องตรวจสอบความเชื่อมโยงทั้งหมด ไม่ควรจบเรื่องเพียงการดำเนินการกับสถานประกอบการรายใดรายหนึ่ง โดยยังไม่ทราบต้นเหตุทั้งหมด
5. สายน้ำคือชีวิต ใครทำลายต้องรับผิดชอบ
สิ่งแวดล้อมไม่ใช่ต้นทุนที่ผู้ประกอบการจะผลักภาระให้ประชาชนได้
การประกอบธุรกิจสามารถสร้างรายได้ สร้างงาน และสร้างความเจริญให้จังหวัดได้ แต่ต้องอยู่ภายใต้กฎหมายและความรับผิดชอบต่อสังคม
หากมีการปล่อยมลพิษโดยฝ่าฝืนกฎหมาย ผู้กระทำต้องได้รับการดำเนินการตามกฎหมาย
หากมีผู้ร่วมกระทำ สนับสนุน หรือสั่งการ ต้องตรวจสอบตามพยานหลักฐาน
หากมีเจ้าหน้าที่ละเลยหน้าที่โดยเข้าข่ายผิดกฎหมาย ก็ต้องเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบเช่นกัน
วันนี้ประชาชนไม่ได้ต้องการเห็นใครออกมารับปาก แต่ต้องการเห็นความจริงปรากฏ ใครทำอะไร ใครได้ประโยชน์ ใครปล่อยปละละเลย และใครต้องรับผิดชอบ
อย่าให้แม่น้ำที่เคยเลี้ยงชีวิตผู้คน กลายเป็นสถานที่รองรับต้นทุนความมักง่ายของใครบางคน
สายน้ำคือชีวิต ไม่ใช่ที่ทิ้งความรับผิดชอบของผู้ใด
ถึงเวลาต้องเปิดความจริง เพื่อปกป้องแม่น้ำปราจีนบุรีและอนาคตของคนทั้งจังหวัด
หมายเหตุ: บทความนี้เป็นข้อเรียกร้องให้ตรวจสอบผู้เกี่ยวข้องและกระบวนการกำกับดูแล ยังไม่มีข้อสรุปว่าบุคคลหรือเครือข่ายใดเป็นผู้บงการหรือเป็นต้นเหตุของเหตุการณ์ทั้งหมด