กระแสการผลักดันโครงการ TH-AI Passport เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ (AI) ระดับพรีเมียม กำลังกลายเป็นประเด็นถกเถียงในวงกว้าง หลังมีการเปิดเผยงบประมาณระดับพันล้านบาทเพื่อสนับสนุนการใช้งาน AI ให้กับประชาชนไทย
แม้แนวคิดดังกล่าวจะมีเป้าหมายในการยกระดับทักษะดิจิทัลของประเทศ และเตรียมความพร้อมสู่ยุค AI Economy แต่หลายฝ่ายตั้งคำถามถึงความเหมาะสมของการใช้งบประมาณจำนวนมาก ในช่วงเวลาที่คนไทยจำนวนไม่น้อยสามารถเข้าถึง AI ได้ฟรีอยู่แล้วผ่านแพลตฟอร์มต่าง ๆ บนอินเทอร์เน็ต
ปัจจุบันบริการ AI หลายประเภทเปิดให้ใช้งานฟรี ไม่ว่าจะเป็นการค้นหาข้อมูล การสรุปเนื้อหา การแปลภาษา การช่วยเขียนเอกสาร หรือการสร้างภาพ ทำให้ประชาชนทั่วไปสามารถเริ่มต้นใช้งาน AI ได้โดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย ขณะที่ผู้ใช้งานระดับมืออาชีพหรือภาคธุรกิจที่ต้องการฟังก์ชันขั้นสูง มักยินดีจ่ายค่าบริการรายเดือนด้วยตนเองตามความจำเป็น
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “คนไทยเข้าถึง AI ได้หรือไม่” แต่คือ “มีประชาชนจำนวนมากเพียงใดที่ต้องการใช้ AI ระดับพรีเมียมจริง ๆ”
ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ โดยข้อมูลจากหลายหน่วยงานระบุว่าประชากรผู้สูงอายุมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ประชาชนจำนวนมากยังไม่ได้ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน การผลักดันให้คนทั้งประเทศใช้ AI ในระดับเดียวกันจึงอาจไม่สอดคล้องกับพฤติกรรมการใช้งานจริง
ผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจดิจิทัลบางส่วนมองว่า หากมีงบประมาณจำนวนมาก รัฐอาจต้องพิจารณาทางเลือกอื่นที่สร้างผลตอบแทนระยะยาวมากกว่า เช่น การพัฒนาบุคลากรด้าน AI การสร้างศูนย์ข้อมูล (Data Center) การพัฒนาโมเดลภาษาไทย การสนับสนุนงานวิจัย หรือการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่เป็นของประเทศ
แนวทางดังกล่าวอาจช่วยสร้างความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว และลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ ขณะที่การแจกสิทธิ์ใช้งาน AI อาจเป็นเพียงมาตรการระยะสั้นที่ไม่ได้แก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง
ในอีกด้านหนึ่ง ผู้สนับสนุนโครงการมองว่า ประเทศไทยไม่ควรรอจนทุกอย่างพร้อมจึงเริ่มใช้งาน AI เพราะอาจทำให้เสียโอกาสในการแข่งขันกับประเทศอื่น การเปิดโอกาสให้ประชาชนได้ทดลองใช้งานเครื่องมือ AI ระดับสูงอาจช่วยเร่งการเรียนรู้และกระตุ้นให้เกิดการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีในวงกว้าง
อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญยังคงอยู่ที่การวัดผลลัพธ์อย่างเป็นรูปธรรม ว่างบประมาณที่ใช้ไปสามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ เพิ่มผลิตภาพแรงงาน หรือยกระดับขีดความสามารถการแข่งขันของประเทศได้มากเพียงใด
ท้ายที่สุด ประเด็น TH-AI Passport อาจไม่ใช่เพียงเรื่องการแจกสิทธิ์ใช้งาน AI แต่เป็นคำถามใหญ่เกี่ยวกับทิศทางการลงทุนด้านเทคโนโลยีของประเทศ ว่าควรให้น้ำหนักกับการเข้าถึงเครื่องมือในระยะสั้น หรือการสร้างโครงสร้างพื้นฐานและบุคลากรที่แข็งแกร่งในระยะยาว
ในยุคที่ AI กำลังกลายเป็นปัจจัยสำคัญของเศรษฐกิจโลก การตัดสินใจใช้งบประมาณทุกบาททุกสตางค์จึงควรตอบโจทย์ทั้งประสิทธิภาพ ความคุ้มค่า และผลประโยชน์สูงสุดของประเทศในอนาคต