ย้อนรำลึกเรื่องราวแห่งความเมตตาและความถ่อมตนของอาจารย์สุชาติ โกศลกิติวงศ์ เจ้าสำนักปู่สวรรค์ ผ่านบันทึกความทรงจำของอาจารย์อุษา พลารชุน สานุศิษย์อาวุโสยุคบุกเบิก ถ่ายทอดภาพความห่วงใยที่ยังคงตราตรึงใจ แม้เวลาจะผ่านไปกว่าครึ่งศตวรรษ
บางครั้งคุณธรรมอันยิ่งใหญ่ไม่ได้ปรากฏผ่านคำสอนหรือถ้อยคำอันลึกซึ้ง แต่อาจสะท้อนผ่านการกระทำเล็ก ๆ ที่เปี่ยมด้วยความห่วงใย เรื่องราว “ความเมตตาที่ตราตรึง” ซึ่งเขียนโดยอาจารย์อุษา พลารชุน สานุศิษย์อาวุโสยุคบุกเบิกของสำนักปู่สวรรค์ เป็นหนึ่งในความทรงจำที่สะท้อนให้เห็นถึงความเมตตาและความถ่อมตนของอาจารย์สุชาติ โกศลกิติวงศ์ เจ้าสำนักปู่สวรรค์ได้อย่างชัดเจน
เรื่องราวดังกล่าวได้รับการคัดจากหนังสือ “คนไทยผู้ทำงานใหญ่ยิ่งให้มนุษยโลก” ซึ่งเกหลง พานิช และคณะรวบรวม จัดพิมพ์เมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ. 2546 เนื่องในโอกาสครบรอบอายุ 60 ปี ท่านทูตสันติภาพฯ
ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2512 สำนักปู่สวรรค์ได้ย้ายจากตำบลบางปะกอกมายังเลขที่ 27 ซอยจตุรงค์สงคราม ถนนเพชรเกษม กิโลเมตรที่ 5 สภาพพื้นที่ในขณะนั้นยังค่อนข้างเปลี่ยว มีบ้านเรือนเพียง 3 หลัง สองข้างทางเต็มไปด้วยพงหญ้าและต้นไม้ ไฟฟ้าส่องสว่างเป็นระยะ อีกทั้งยังมีข่าวเหตุฉกชิงวิ่งราวและจี้ปล้นเกิดขึ้นอยู่บ่อยครั้ง
อาจารย์อุษาได้บันทึกเหตุการณ์หนึ่งในช่วงต้นปี พ.ศ. 2513 ว่า คืนหนึ่งหลังจากทำงานตรวจพิมพ์จดหมายด่วนเสร็จสิ้นในเวลาประมาณสามทุ่มเศษ ท่านพร้อมด้วยเพื่อนร่วมงานต้องเดินออกไปเรียกรถแท็กซี่บริเวณปากซอยเพื่อเดินทางไปพบศาสตราจารย์ ดร.คลุ้ม วัชโรบล ประธานสำนักปู่สวรรค์
ในเวลานั้นแท็กซี่หายากและไม่ค่อยมีใครกล้ารับผู้โดยสารบริเวณดังกล่าว คนขับรถแท็กซี่คันหนึ่งถึงกับบอกว่า หากไม่มีผู้หญิงยืนอยู่ด้วยก็จะไม่รับผู้โดยสาร เพราะบริเวณนี้มีเหตุจี้ปล้นเกิดขึ้นบ่อยครั้ง
บรรยากาศดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความยากลำบากในการเดินทางของผู้ที่มาปฏิบัติงาน ณ สำนักปู่สวรรค์ในยุคเริ่มต้น
อาจารย์อุษาเล่าต่อว่า ในช่วงเวลานั้น การดำเนินงานของสำนักปู่สวรรค์มีกิจกรรมเป็นประจำ ทั้งวันศุกร์ที่มีการประชุมกรรมการ และวันเสาร์-อาทิตย์ที่มีการรักษาผู้ป่วย ประทานอาบน้ำมนต์ ตลอดจนการเทศน์และตอบปัญหาธรรมะ
นอกจากมาร่วมประชุมและช่วยงานบริการประชาชนในวันหยุดแล้ว ในวันธรรมดาหลังเลิกงาน อาจารย์อุษาก็มักเดินทางมาที่สำนักอยู่เสมอ เนื่องจากบ้านพักอยู่ย่านตลาดพลู เดินทางมาสะดวกกว่าอาจารย์บุญชื่นซึ่งพักอยู่ไกลถึงสามเสน
ทุกครั้งที่เดินทางมาสำนักในช่วงเย็น อาจารย์สุชาติ โกศลกิติวงศ์ เจ้าสำนัก มักแสดงความห่วงใยด้วยการบอกให้รับประทานอาหารก่อนกลับ และหากลูกศิษย์ที่ใกล้ชิดทั้งสามคน ได้แก่ วิษณุ ยุทธพงษ์ และไพบูลย์ อยู่ที่สำนัก ก็จะให้ไปส่งอาจารย์อุษาที่ป้ายรถเมล์เป็นประจำ
แต่มีอยู่ครั้งหนึ่งที่กลายเป็นความทรงจำไม่รู้ลืม…
วันนั้นอาจารย์อุษามาที่สำนักตามปกติ แต่ลูกศิษย์ทั้งสามคนออกไปทำธุระข้างนอกและยังไม่กลับมา แม้เวลาจะล่วงเลยไปจนถึงช่วงค่ำ อาจารย์สุชาติจึงกล่าวขึ้นว่า
“ผมไปส่งเอง รอเดี๋ยว”
จากนั้นท่านเดินขึ้นไปบนกุฏิ ก่อนกลับลงมาในชุดกางเกงขาสั้นสีกรมท่า เสื้อยืดสีขาว พร้อมไฟฉายดวงใหญ่และไม้เท้าคู่มือที่ลูกศิษย์เรียกกันเล่น ๆ ว่า “ดาบซามูไร”
ท่านเดินนำหน้า ใช้ไฟฉายส่องทาง ขณะที่อาจารย์อุษาเดินตามไปจนถึงปากซอย ก่อนข้ามถนนและเดินต่อไปยังป้ายรถเมล์
เมื่อรถเมล์แล่นผ่านมา ท่านก็ใช้ไฟฉายโบกเรียกรถจนหยุดรับผู้โดยสาร ทั้งที่บริเวณป้ายรถเมล์ไม่มีใครยืนรออยู่เลยแม้แต่คนเดียว
สิ่งที่น่าประทับใจยิ่งกว่านั้น คือท่านยังคงส่องไฟฉายให้แสงสว่างอยู่ตลอดเวลา จนกระทั่งอาจารย์อุษาขึ้นรถเรียบร้อย และเมื่อรถเริ่มเคลื่อนออกจากป้าย ท่านก็ยังส่องไฟฉายตามหลังรถไปจนลับสายตา
เหตุการณ์ธรรมดาในค่ำคืนอันเปลี่ยวแห่งนั้น กลับกลายเป็นความทรงจำอันล้ำค่าที่อาจารย์อุษายังคงจดจำและสำนึกในพระคุณมาจนถึงทุกวันนี้
อาจารย์อุษาได้ถ่ายทอดความรู้สึกผ่านถ้อยคำที่กินใจว่า ท่านเป็นดุจ “รวงข้าวอันอุดม” ไม่เคยถือว่าตนเองเป็นเจ้าสำนักหรือผู้แทนเบื้องบน แต่กลับมีความถ่อมตนและใส่ใจผู้อื่น ถึงขั้นเดินไปส่งสานุศิษย์ขึ้นรถเมล์ด้วยตนเองบนเส้นทางที่เปลี่ยวและไม่ปลอดภัย
นี่คือภาพสะท้อนของความเมตตาที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการให้ความช่วยเหลือในเรื่องใหญ่โต แต่ปรากฏผ่านการดูแลเอาใจใส่ในชีวิตประจำวัน เป็นความห่วงใยที่ผู้รับไม่มีวันลืม
เรื่องราวนี้ยังเชื่อมโยงกับหลักธรรมสำคัญในปณิธาน 8 ประการของพระโพธิสัตว์ โดยเฉพาะปณิธานข้อที่ 4 คือ การถ่อมตน ซึ่งสอนให้ดำรงตนอยู่ในสมถธรรม มีความเสมอภาคต่อสรรพสัตว์ ไม่เลือกที่รักมักที่ชัง ไม่ลำพองตน และไม่ยึดติดในฐานะหรือสถานภาพของตนเอง
ความเมตตาที่ตราตรึงจึงมิใช่เพียงเรื่องเล่าจากความทรงจำในอดีต แต่เป็นบทเรียนทางคุณธรรมที่สะท้อนให้เห็นว่า ผู้ที่มีธรรมะอยู่ในใจย่อมแสดงออกผ่านการกระทำอย่างเป็นธรรมชาติ ไม่ว่าจะอยู่ในตำแหน่งหรือสถานะใดก็ตาม
เพราะความยิ่งใหญ่ของบุคคล มิได้วัดจากตำแหน่งที่ดำรงอยู่ หากแต่อยู่ที่หัวใจซึ่งพร้อมจะลดตนเองลง เพื่อดูแลและเอื้อเฟื้อผู้อื่น
และนี่คือ “ความเมตตาที่ตราตรึง” ซึ่งยังคงทำหน้าที่เป็นแบบอย่างแห่งความถ่อมตนและความงดงามของจิตใจให้ผู้คนได้ระลึกถึง แม้กาลเวลาจะผ่านไปเนิ่นนานเพียงใดก็ตาม
