นักดาราศาสตร์ค้นพบโครงสร้างคลื่นบรรยากาศขนาดมหึมาที่มีรูปร่างคล้ายรูปสิบเหลี่ยม ล้อมรอบบริเวณขั้วใต้ของดาวเสาร์ จากการสังเกตการณ์ด้วยกล้องโทรทรรศน์อวกาศ Hubble ของ NASA และองค์การอวกาศยุโรป (ESA) โดยพบว่าโครงสร้างดังกล่าวมีความชัดเจนมากขึ้นตั้งแต่ปี 2023 และอาจเป็นปรากฏการณ์บรรยากาศที่นักวิทยาศาสตร์ไม่เคยพบในซีกใต้ของดาวเคราะห์ดวงนี้มาก่อน
ผลการศึกษาซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 2 กันยายน 2026 ในวารสาร Science Advances แสดงให้เห็นว่า โครงสร้างดังกล่าวมีลักษณะคล้ายกับรูปหกเหลี่ยมขนาดใหญ่ที่บริเวณขั้วเหนือของดาวเสาร์ แต่มีจำนวนด้านมากกว่าและมีพฤติกรรมแตกต่างกัน นักวิทยาศาสตร์จึงกำลังติดตามว่าปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นได้อย่างไร และจะคงอยู่ต่อไปนานเพียงใด
พบรูปทรงสิบเหลี่ยมซ่อนอยู่ในบรรยากาศดาวเสาร์
โครงสร้างที่นักดาราศาสตร์ค้นพบมีชื่อเรียกว่า Decagon หมายถึงรูปทรงที่มีสิบด้าน โดยเป็นรูปแบบของคลื่นบรรยากาศที่อยู่ภายในกระแสลมกรดหรือกระแสลมเจ็ต (Jet Stream) อันทรงพลังของดาวเสาร์
จากภาพถ่ายของกล้อง Hubble นักวิจัยพบว่าคลื่นดังกล่าวล้อมรอบขั้วใต้ของดาวเสาร์บริเวณละติจูดประมาณ 63 องศาใต้ และไม่ได้ปรากฏอยู่เฉพาะชั้นเมฆด้านบนเท่านั้น แต่ยังแผ่ขยายผ่านบรรยากาศหลายระดับความสูงด้วย
การสังเกตการณ์ด้วยความยาวคลื่นแสงที่แตกต่างกันช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ตรวจสอบโครงสร้างบรรยากาศในระดับความสูงต่าง ๆ ได้ โดยพบว่าตำแหน่งที่มองเห็นรูปทรงสิบเหลี่ยมอาจเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยตามความยาวคลื่นที่ใช้สังเกตการณ์
สิ่งนี้บ่งชี้ว่าโครงสร้างดังกล่าวมีความซับซ้อนมากกว่ารูปแบบของเมฆที่ปรากฏบนพื้นผิวชั้นบรรยากาศเพียงระดับเดียว
นักดาราศาสตร์ติดตามการเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ปี 2023
การค้นพบครั้งนี้อาศัยข้อมูลจากโครงการ Outer Planet Atmospheres Legacy หรือ OPAL ซึ่งใช้กล้อง Hubble สำรวจบรรยากาศของดาวเคราะห์ยักษ์ในระบบสุริยะอย่างต่อเนื่องมานานกว่าหนึ่งทศวรรษ
นักวิจัยนำภาพถ่ายดาวเสาร์ที่บันทึกไว้หลายปีมาเปรียบเทียบกัน และพบร่องรอยของโครงสร้างดังกล่าวย้อนหลังไปถึงปี 2023 ก่อนที่รูปทรงสิบเหลี่ยมจะปรากฏชัดเจนยิ่งขึ้นในข้อมูลการสังเกตการณ์ช่วงหลัง
ก่อนหน้านี้ นักดาราศาสตร์สมัครเล่นที่ร่วมสังเกตการณ์ดาวเคราะห์จากหอดูดาวบนพื้นโลกพบแถบคลื่นที่มีลักษณะเป็นลอนบริเวณขั้วใต้ของดาวเสาร์ในปี 2024 ข้อมูลเพิ่มเติมในปี 2025 ช่วยให้เห็นเค้าโครงของรูปทรงดังกล่าวชัดเจนขึ้น ก่อนที่ข้อมูลจาก Hubble จะช่วยยืนยันการมีอยู่ของโครงสร้างนี้ย้อนหลังไปถึงปี 2023
อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์ยังไม่สามารถระบุได้แน่ชัดว่าโครงสร้างสิบเหลี่ยมเริ่มก่อตัวขึ้นเมื่อใด เนื่องจากขั้วใต้ของดาวเสาร์เคยหันออกจากแนวการสังเกตการณ์จากโลกเป็นเวลาหลายปี
แตกต่างจากรูปหกเหลี่ยมลึกลับที่ขั้วเหนือ
ดาวเสาร์เป็นที่รู้จักจากโครงสร้างรูปหกเหลี่ยมขนาดใหญ่บริเวณขั้วเหนือ ซึ่งนักวิทยาศาสตร์สังเกตพบมาตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1980 และยังคงปรากฏให้เห็นในการสำรวจหลายครั้งตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา
โครงสร้างรูปหกเหลี่ยมดังกล่าวเป็นรูปแบบการไหลเวียนของบรรยากาศที่เกี่ยวข้องกับกระแสลมเจ็ตความเร็วสูง และถือเป็นหนึ่งในปรากฏการณ์ทางอุตุนิยมวิทยาของดาวเคราะห์ที่โดดเด่นที่สุดในระบบสุริยะ
นักวิทยาศาสตร์เคยคาดการณ์ว่า หากบรรยากาศของดาวเสาร์มีความสมมาตรระหว่างซีกเหนือและซีกใต้ ก็น่าจะมีโครงสร้างลักษณะคล้ายกันบริเวณขั้วใต้ด้วยเช่นกัน แต่การสำรวจในอดีตยังไม่พบรูปแบบที่ชัดเจน
แม้ภารกิจ Cassini ของ NASA ซึ่งโคจรรอบดาวเสาร์ระหว่างปี 2004 ถึง 2017 จะเก็บข้อมูลของดาวเคราะห์ดวงนี้อย่างละเอียด แต่ก็ไม่พบหลักฐานของโครงสร้างรูปสิบเหลี่ยมที่มีลักษณะคงอยู่เป็นเวลานานในซีกใต้
การค้นพบครั้งใหม่จึงเปิดโอกาสให้นักวิทยาศาสตร์เปรียบเทียบโครงสร้างบรรยากาศทั้งสองขั้ว เพื่อศึกษาว่าปัจจัยใดทำให้กระแสลมบนดาวเสาร์สร้างรูปทรงเรขาคณิตที่แตกต่างกันได้
โครงสร้างสิบเหลี่ยมอาจยังเปลี่ยนแปลงต่อไป
ข้อมูลการสังเกตการณ์ชี้ว่า โครงสร้างสิบเหลี่ยมบริเวณขั้วใต้ไม่ได้อยู่นิ่งเหมือนรูปแบบที่สังเกตพบทางขั้วเหนือ แต่มีการเคลื่อนที่ไปทางทิศตะวันออกด้วยความเร็วประมาณ 10 กิโลเมตรต่อชั่วโมง
นอกจากนี้ รูปแบบดังกล่าวยังมีความชัดเจนเพิ่มขึ้นในการสังเกตการณ์ช่วงหลายปีที่ผ่านมา ทำให้นักวิทยาศาสตร์สนใจว่าโครงสร้างนี้กำลังพัฒนาไปสู่สภาวะที่เสถียรมากขึ้น หรืออาจเปลี่ยนแปลงและสลายตัวในอนาคต
การติดตามความเปลี่ยนแปลงของกระแสลมและคลื่นบรรยากาศอย่างต่อเนื่องจะช่วยให้นักวิจัยเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างความเร็วลม การหมุนของดาวเคราะห์ และการก่อตัวของรูปทรงเรขาคณิตในบรรยากาศได้ดียิ่งขึ้น
แม้ในขณะนี้ยังไม่มีคำตอบที่ชัดเจนว่าเหตุใดดาวเสาร์จึงสร้างรูปหกเหลี่ยมที่ขั้วเหนือและรูปสิบเหลี่ยมที่ขั้วใต้ แต่ข้อมูลจาก Hubble กำลังช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใกล้คำตอบมากขึ้น
เบาะแสใหม่ช่วยไขปริศนาสภาพอากาศบนดาวเคราะห์ยักษ์
การค้นพบรูปทรงสิบเหลี่ยมบริเวณขั้วใต้ดาวเสาร์แสดงให้เห็นว่า บรรยากาศของดาวเคราะห์ยักษ์ยังมีปรากฏการณ์ซับซ้อนที่รอการศึกษาอีกมาก
การเปรียบเทียบโครงสร้างทั้งสองขั้วอาจช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจว่าคลื่นบรรยากาศและกระแสลมความเร็วสูงสามารถสร้างรูปทรงเรขาคณิตขนาดใหญ่ได้อย่างไร รวมถึงเหตุใดโครงสร้างบางชนิดจึงคงอยู่ได้นานหลายสิบปี ขณะที่บางชนิดยังคงเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา
นักดาราศาสตร์จะยังคงใช้กล้อง Hubble ติดตามความเปลี่ยนแปลงของปรากฏการณ์นี้ต่อไป เพื่อหาคำตอบว่าโครงสร้างสิบเหลี่ยมจะมีอายุยืนยาวเช่นเดียวกับรูปหกเหลี่ยมที่ขั้วเหนือหรือไม่ และการค้นพบครั้งนี้จะช่วยเปิดเผยกลไกใหม่ของสภาพอากาศบนดาวเคราะห์ยักษ์ได้มากเพียงใด