ไทยซื้อโดรนปีละเท่าไร? ถึงเวลารัฐอุดหนุนเทคโนโลยีคนไทย เปลี่ยนงบจัดซื้อเป็นทุนสร้างอุตสาหกรรมแห่งอนาคต

เมื่อโดรนกลายเป็นเครื่องมือสำคัญทั้งด้านความมั่นคง เกษตรกรรม การสำรวจ และการจัดการภัยพิบัติ คำถามสำคัญไม่ใช่แค่ประเทศไทยต้องซื้อโดรนอีกกี่ลำ แต่คือเงินภาษีที่ใช้จัดซื้อจะช่วยสร้างเทคโนโลยีและผู้ผลิตของไทยให้เติบโตได้มากแค่ไหน

โดรน หรืออากาศยานไร้คนขับ (Unmanned Aerial Vehicle: UAV) กำลังเปลี่ยนสถานะจากอุปกรณ์เฉพาะทางไปสู่เทคโนโลยีที่มีบทบาทในหลายภาคส่วน ตั้งแต่ภารกิจลาดตระเวนและรักษาความมั่นคง การสำรวจพื้นที่ป่าไม้ การทำแผนที่ การเกษตรแม่นยำ ไปจนถึงการตรวจสอบโครงสร้างพื้นฐานและการจัดการภัยพิบัติ

ความต้องการใช้งานที่เพิ่มขึ้นทำให้หน่วยงานภาครัฐมีบทบาทสำคัญในฐานะผู้ซื้อรายใหญ่ แต่คำถามที่ยังไม่มีคำตอบชัดเจนคือ ประเทศไทยใช้งบประมาณจัดซื้อโดรนจากภาครัฐปีละเท่าไร และเงินจำนวนดังกล่าวสร้างประโยชน์กลับคืนสู่อุตสาหกรรมไทยมากน้อยเพียงใด

เปิดตัวเลขงบซื้อโดรน รัฐยังไม่มีข้อมูลรวมที่ชัดเจน

จากการตรวจสอบข้อมูลสาธารณะ ยังไม่พบฐานข้อมูลกลางที่รวบรวมมูลค่าการจัดซื้อโดรนของหน่วยงานภาครัฐทั่วประเทศไว้เป็นยอดรวมรายปีอย่างครบถ้วน ทำให้ยังไม่สามารถระบุตัวเลขได้อย่างน่าเชื่อถือว่าในแต่ละปีงบประมาณ รัฐบาลไทยใช้เงินซื้อโดรนเป็นจำนวนกี่ล้านหรือกี่พันล้านบาท

สาเหตุสำคัญมาจากการจัดซื้อกระจายอยู่ในหลายหน่วยงาน และใช้ชื่อโครงการแตกต่างกัน เช่น อากาศยานไร้คนขับ (UAV) ระบบอากาศยานไร้คนขับ (UAS) โดรนสำรวจ โดรนตรวจการณ์ หรือชุดอากาศยานไร้คนขับพร้อมอุปกรณ์และซอฟต์แวร์ประมวลผลภาพ

หน่วยงานที่มีความต้องการใช้งานมีตั้งแต่กองทัพบก กองทัพเรือ กองทัพอากาศ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กรมป่าไม้ กรมอุทยานแห่งชาติฯ กรมชลประทาน ไปจนถึงหน่วยงานด้านคมนาคมและโครงสร้างพื้นฐาน

ตัวอย่างที่พบจากข้อมูลจัดซื้อจัดจ้างสาธารณะ ได้แก่ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ซึ่งมีโครงการจัดซื้ออากาศยานไร้คนขับชนิดหลายใบพัดพร้อมอุปกรณ์และโปรแกรมประมวลผลภาพ เพื่อใช้สำรวจแนวเขตป่าไม้และติดตามการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน วงเงินโครงการประมาณ 995,000 บาท ในปีงบประมาณ 2568

ขณะที่กรมทางหลวงก็มีโครงการจัดซื้อชุดอากาศยานไร้คนขับพร้อมอุปกรณ์สำหรับจัดทำแผนที่ภาพถ่ายทางอากาศ ในปีงบประมาณ 2569 สะท้อนให้เห็นว่าโดรนเริ่มเป็นเครื่องมือสนับสนุนงานสำรวจและวางแผนโครงสร้างพื้นฐานของภาครัฐมากขึ้น

อีกตัวอย่างหนึ่งคือ บริษัท วิทยุการบินแห่งประเทศไทย จำกัด ซึ่งมีการเปิดเผยร่างขอบเขตงานจ้างผลิตและพัฒนาโดรนพร้อมระบบควบคุม วงเงินงบประมาณ 3.55 ล้านบาท ในปี 2569 นับเป็นตัวอย่างของการใช้กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างเพื่อสนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยี ไม่ใช่เพียงการซื้อผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปมาใช้งานเท่านั้น

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้เป็นเพียงตัวอย่างโครงการที่ตรวจสอบพบ ไม่ใช่ยอดจัดซื้อรวมของภาครัฐทั้งประเทศ และไม่ควรนำมารวมแล้วสรุปเป็นงบประมาณรายปีโดยไม่มีการตรวจสอบโครงการอื่นประกอบ

อย่าสับสนงบซื้อโดรนกับงบระบบต่อต้านโดรน

อีกประเด็นที่ต้องแยกให้ชัดคือ งบประมาณจัดซื้อโดรนกับงบประมาณจัดซื้อระบบต่อต้านโดรน (Anti-Drone System) เป็นคนละประเภทกัน

ตัวอย่างเช่น ในเดือนตุลาคม 2568 กองทัพอากาศเปิดเผยโครงการจัดซื้อระบบต่อต้านอากาศยานไร้คนขับ 2 โครงการ รวม 13 ระบบ มูลค่า 997.93 ล้านบาท เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการตรวจจับและรับมือภัยคุกคามจากโดรน

แม้เป็นงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีโดรนโดยตรง แต่ระบบดังกล่าวมีหน้าที่ตรวจจับหรือรับมือโดรน ไม่ใช่การจัดซื้ออากาศยานไร้คนขับเพื่อให้หน่วยงานนำไปปฏิบัติภารกิจ จึงไม่ควรนำไปรวมกับยอดจัดซื้อ UAV หากต้องการคำนวณขนาดตลาดจัดซื้อโดรนของภาครัฐ

การจัดทำตัวเลขที่ถูกต้องจึงต้องแยกประเภทสินค้าให้ชัด รวมถึงตรวจสอบว่าวงเงินที่ปรากฏเป็นงบประมาณที่ได้รับจัดสรร ราคากลาง หรือมูลค่าสัญญาที่จัดซื้อจริง เพราะตัวเลขทั้งสามประเภทอาจแตกต่างกัน

ตลาดโดรนไทยกว่า 8,600 ล้านบาท โอกาสที่ผู้ผลิตไทยไม่ควรมองข้าม

แม้ตัวเลขการจัดซื้อของภาครัฐยังไม่มีการรวบรวมเป็นยอดรวมที่ชัดเจน แต่ภาพรวมตลาดโดรนในประเทศมีแนวโน้มขยายตัว

ข้อมูลประชาสัมพันธ์การจัดงาน DronTech Asia 2026 ซึ่งเผยแพร่ผ่านกรมประชาสัมพันธ์ ระบุว่า ตลาดธุรกิจโดรนไทยมีมูลค่ามากกว่า 260 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 8,629 ล้านบาท และเติบโตมากกว่า 10% ต่อปี โดยมีการใช้งานตั้งแต่ภาคเกษตร อุตสาหกรรม ความมั่นคง ไปจนถึงโลจิสติกส์

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อมูลประมาณการตลาดที่ถูกนำเสนอโดยผู้จัดงาน ไม่ใช่ตัวเลขงบประมาณจัดซื้อโดรนของรัฐบาล และไม่ควรตีความว่ารัฐเป็นผู้ซื้อทั้งหมด เพราะตลาดยังประกอบด้วยภาคเอกชน เกษตรกร ผู้ให้บริการสำรวจ และผู้ใช้งานทั่วไป

แต่ตัวเลขนี้สะท้อนให้เห็นว่าโดรนกำลังเป็นตลาดเทคโนโลยีที่มีโอกาสทางธุรกิจ และหากประเทศไทยสามารถพัฒนาผู้ผลิตในประเทศให้แข่งขันได้ ก็มีโอกาสต่อยอดไปสู่อุตสาหกรรมที่สร้างมูลค่าเพิ่มมากกว่าการนำเข้าสินค้าสำเร็จรูป

โจทย์สำคัญจึงอยู่ที่ว่า ผู้ประกอบการไทยจะสามารถเข้าไปอยู่ในห่วงโซ่อุปทานนี้ได้มากเพียงใด ตั้งแต่การออกแบบและประกอบตัวเครื่อง ระบบควบคุมการบิน ซอฟต์แวร์ กล้องและเซนเซอร์ ระบบสื่อสาร แบตเตอรี่ ไปจนถึงระบบ AI และบริการหลังการขาย

รัฐเริ่มขยับ แต่ต้องต่อยอดจากงานวิจัยไปสู่ตลาดจริง

สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม (สศอ.) เคยระบุถึงแนวทางขับเคลื่อนอุตสาหกรรมอากาศยานไร้คนขับ โดยจัดทำรายงานเชิงลึกด้านห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) และฐานข้อมูลผู้ประกอบการโดรนในประเทศไทย รวมถึงมีโครงการที่ขอรับการสนับสนุนเกี่ยวกับโดรน 2 โครงการ ผ่านแผนงานบูรณาการพัฒนาอุตสาหกรรมและบริการแห่งอนาคต ประจำปีงบประมาณ 2569

ความเคลื่อนไหวดังกล่าวสะท้อนว่าภาครัฐเริ่มให้ความสำคัญกับการพัฒนาอุตสาหกรรมโดรนในประเทศ แต่การสร้างอุตสาหกรรมให้เกิดผลจริงจำเป็นต้องเชื่อมโยงตั้งแต่งานวิจัย การพัฒนาต้นแบบ การทดสอบมาตรฐาน ไปจนถึงการจัดซื้อและการใช้งานจริง

เพราะอุปสรรคสำคัญของผู้ผลิตไทยไม่ได้อยู่ที่การสร้างโดรนต้นแบบเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการเข้าถึงเงินทุน การทดสอบสมรรถนะ การรับรองมาตรฐาน การหาลูกค้ารายแรก และการสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้ใช้งาน โดยเฉพาะหน่วยงานรัฐที่ต้องรับผิดชอบต่อความปลอดภัยและความต่อเนื่องของภารกิจ

หากไม่มีตลาดรองรับ งานวิจัยและต้นแบบที่พัฒนาขึ้นก็อาจไม่สามารถต่อยอดเป็นการผลิตเชิงพาณิชย์ได้

เปลี่ยนงบจัดซื้อเป็นเครื่องมือสร้างอุตสาหกรรมไทย

แนวทางหนึ่งที่สามารถทำได้คือการปรับมุมมองต่อการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ จากเดิมที่มุ่งเน้นการจัดหาอุปกรณ์ให้ตรงตามความต้องการใช้งาน มาเป็นการออกแบบระบบจัดซื้อที่เปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยพัฒนาเทคโนโลยีและแข่งขันได้อย่างเป็นธรรม

แนวทางที่ควรพิจารณามีอย่างน้อย 5 ด้าน

1. สำรวจความต้องการโดรนของรัฐทั้งประเทศ

รัฐบาลควรจัดทำฐานข้อมูลการใช้งานและแผนจัดซื้อโดรนของหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อให้เห็นว่าหน่วยงานใดต้องการโดรนประเภทไหน ใช้งานในภารกิจใด และมีแผนจัดซื้อในช่วงเวลาใด

ข้อมูลดังกล่าวจะช่วยให้ผู้ผลิตไทยวางแผนการลงทุนและพัฒนาผลิตภัณฑ์ได้ตรงกับความต้องการจริง แทนการผลิตสินค้าขึ้นมาก่อนแล้วค่อยหาตลาดภายหลัง

2. เปิดพื้นที่ให้ผู้ผลิตไทยทดลองใช้งานจริง

ภาครัฐสามารถจัดโครงการทดสอบหรือทดลองใช้งาน (Pilot Project) โดยร่วมมือกับหน่วยงานที่มีความต้องการใช้โดรน เช่น งานสำรวจป่าไม้ งานตรวจสอบพื้นที่เกษตร งานติดตามสถานการณ์น้ำท่วม หรืองานตรวจสอบโครงสร้างพื้นฐาน

การทดลองใช้งานจริงจะช่วยให้ผู้ผลิตได้รับข้อมูลกลับไปปรับปรุงผลิตภัณฑ์ และทำให้หน่วยงานรัฐประเมินได้ว่าเทคโนโลยีไทยมีประสิทธิภาพเพียงพอหรือไม่

3. สนับสนุนทุนวิจัยและพัฒนาชิ้นส่วนสำคัญ

การสนับสนุนไม่ควรจำกัดอยู่ที่การประกอบตัวโดรน แต่ควรมุ่งพัฒนาชิ้นส่วนและเทคโนโลยีที่มีมูลค่าเพิ่ม เช่น ระบบควบคุมการบิน ซอฟต์แวร์ประมวลผลภาพ ระบบนำทาง ระบบสื่อสาร เซนเซอร์ และ AI

เพราะหากไทยผลิตได้เพียงโครงสร้างหรือประกอบชิ้นส่วนที่นำเข้าจากต่างประเทศเป็นหลัก มูลค่าเพิ่มและความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมก็อาจยังมีข้อจำกัด

4. ออกแบบการจัดซื้อให้แข่งขันได้ แต่เปิดโอกาสให้สินค้าไทย

การกำหนดเงื่อนไขจัดซื้อควรพิจารณาจากประสิทธิภาพ ความปลอดภัย ความคุ้มค่าตลอดอายุการใช้งาน ความสามารถในการซ่อมบำรุง และความมั่นคงของระบบ ไม่ใช่พิจารณาจากราคาซื้อเริ่มต้นเพียงอย่างเดียว

ขณะเดียวกัน ควรเปิดโอกาสให้ผู้ผลิตไทยเข้าร่วมแข่งขันผ่านการทดสอบและการรับรองมาตรฐาน โดยไม่ลดเกณฑ์ด้านคุณภาพหรือความปลอดภัยเพื่อเอื้อประโยชน์ให้ผู้ประกอบการรายใดรายหนึ่ง

5. วัดผลจากมูลค่าเพิ่มและเทคโนโลยีที่อยู่ในประเทศ

การประเมินผลนโยบายควรดูมากกว่าจำนวนโดรนที่จัดซื้อ แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าเกิดการพัฒนาทรัพย์สินทางปัญญาในประเทศมากน้อยเพียงใด มีการจ้างงานด้านวิศวกรรมและเทคโนโลยีเพิ่มขึ้นหรือไม่ มีชิ้นส่วนที่ผลิตในประเทศเพิ่มขึ้นแค่ไหน และผู้ผลิตสามารถขยายตลาดไปต่างประเทศได้หรือไม่

เป้าหมายจึงไม่ใช่การบังคับให้ทุกหน่วยงานซื้อโดรนไทย แต่คือการสร้างเงื่อนไขให้เทคโนโลยีไทยมีโอกาสพิสูจน์ตัวเองและแข่งขันบนมาตรฐานเดียวกัน

มาตรฐานและความปลอดภัยต้องเดินไปพร้อมกับการส่งเสริมอุตสาหกรรม

การขยายตัวของอุตสาหกรรมโดรนยังต้องอาศัยกติกาที่ชัดเจน ทั้งเรื่องการขึ้นทะเบียน การฝึกอบรมผู้ควบคุม การอนุญาตบิน และการบริหารความเสี่ยง

รัฐบาลระบุว่าหลักเกณฑ์ใหม่ของสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (กพท.) สำหรับการปฏิบัติการบินบางประเภทของโดรนน้ำหนักไม่เกิน 25 กิโลกรัม มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 17 พฤษภาคม 2569 โดยเพิ่มข้อกำหนดด้านการฝึกอบรม การขึ้นทะเบียน และการขออนุญาตบินสำหรับการปฏิบัติการที่เข้าข่ายความเสี่ยงระดับปานกลาง

การพัฒนากฎระเบียบจึงเป็นอีกองค์ประกอบที่สำคัญ เพราะอุตสาหกรรมจะเติบโตได้ต้องมีทั้งเทคโนโลยีที่มีคุณภาพ ผู้ใช้งานที่มีความรู้ และระบบกำกับดูแลที่สร้างความเชื่อมั่นให้สังคม

คำถามสำคัญไม่ใช่แค่ซื้อปีละเท่าไร แต่เงินที่จ่ายไปสร้างอะไรกลับมา

ประเทศไทยอาจยังไม่มีคำตอบที่ชัดเจนว่าแต่ละปีภาครัฐใช้งบประมาณซื้อโดรนรวมกันเท่าไร แต่สิ่งที่เห็นได้คือความต้องการใช้งานกระจายอยู่ในหลายหน่วยงาน และตลาดภายในประเทศมีแนวโน้มเติบโตต่อเนื่อง

โจทย์ต่อจากนี้จึงไม่ใช่เพียงการรวบรวมยอดจัดซื้อให้ครบถ้วนเท่านั้น แต่ต้องทำให้การจัดซื้อภาครัฐเชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์การพัฒนาอุตสาหกรรม ตั้งแต่การกำหนดความต้องการ การสนับสนุนงานวิจัย การทดสอบ ไปจนถึงการสร้างตลาดให้ผู้ประกอบการไทย

หากรัฐยังจัดซื้อโดยมองเพียงว่าอุปกรณ์ชนิดใดตอบโจทย์การใช้งานได้เร็วที่สุด ประเทศก็อาจต้องพึ่งพาการนำเข้าเทคโนโลยีจากต่างประเทศต่อไป แต่หากสามารถออกแบบการจัดซื้อให้เกิดการถ่ายทอดองค์ความรู้ การพัฒนาผู้ผลิต และการสร้างชิ้นส่วนสำคัญในประเทศได้ เงินงบประมาณก้อนเดียวกันก็อาจสร้างประโยชน์ได้มากกว่าการได้โดรนมาใช้งาน

เพราะในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีแห่งอนาคต การจัดซื้อของภาครัฐไม่ควรเป็นเพียงการจ่ายเงินเพื่อให้ได้สินค้า แต่ควรเป็นหนึ่งในกลไกสร้างตลาด สร้างนวัตกรรม และสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ