พิธี “อาบน้ำเพ็ญ” วัดสุทัศนเทพวราราม ราชวรมหาวิหาร เป็นหนึ่งในพิธีกรรมทางศาสนาและวัฒนธรรมที่ได้รับความสนใจจากประชาชนในช่วงเทศกาลลอยกระทง โดยมีที่มาจากธรรมเนียมการประกอบพิธีเสกน้ำพระพุทธมนต์ในคืนวันเพ็ญ เดือน 12 ตามตำรับสมเด็จพระสังฆราช (แพ ติสฺสเทโว) อดีตเจ้าอาวาสวัดสุทัศน์ ซึ่งสืบทอดเป็นธรรมเนียมของวัดมาอย่างยาวนาน
พิธีดังกล่าวจัดขึ้นในคืนพระจันทร์เต็มดวง โดยมีการเจริญพระพุทธมนต์และประกอบพิธีเสกน้ำพระพุทธมนต์ ก่อนประพรมน้ำมนต์แก่ผู้เข้าร่วมพิธีในช่วงเที่ยงคืน ตามความเชื่อดั้งเดิมที่ถือว่าคืนวันเพ็ญเป็นช่วงเวลาแห่งความเป็นสิริมงคล ประชาชนจึงนิยมเข้าร่วมพิธีเพื่อความสบายใจและเป็นขวัญกำลังใจในการดำเนินชีวิต
ย้อนที่มาพิธีอาบน้ำเพ็ญ ตำรับสมเด็จพระสังฆราช (แพ)
สำหรับประวัติของพิธีอาบน้ำเพ็ญที่วัดสุทัศน์ มีความเกี่ยวข้องกับสมเด็จพระสังฆราช (แพ ติสฺสเทโว) อดีตเจ้าอาวาสผู้มีชื่อเสียงด้านการสร้างพระกริ่งและการประกอบพิธีพุทธาภิเษก โดยพระองค์ทรงใช้ตำราโบราณในการประกอบพิธีเจริญพระพุทธมนต์และเสกน้ำพระพุทธมนต์ในวันเพ็ญ เดือน 12 ซึ่งตรงกับวันประสูติของพระองค์
การประกอบพิธีมีขั้นตอนทางพระพุทธศาสนา ทั้งการทำสังฆกรรม การเจริญพระพุทธมนต์ธัมมจักกัปปวัตนสูตร การสวดนพเคราะห์ และการเจริญพระคาถาต่าง ๆ ตามตำรับพิธี เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ผู้เข้าร่วม
ในอดีต เมื่อประกอบพิธีเสร็จสิ้น ศิษยานุศิษย์จะนำน้ำพระพุทธมนต์ที่ผ่านพิธีแล้วถวายสรงสมเด็จพระสังฆราช (แพ) เป็นปฐมฤกษ์ ก่อนที่พระองค์จะประทานน้ำพระพุทธมนต์ให้แก่ศิษยานุศิษย์ที่มาร่วมพิธีได้อาบโดยทั่วกัน จนกลายเป็นธรรมเนียมที่มีการกล่าวถึงและสืบทอดมาถึงปัจจุบัน
ขั้นตอนพิธีและความเชื่อในคืนพระจันทร์เต็มดวง
หัวใจสำคัญของพิธีอยู่ที่การเจริญพระพุทธมนต์และการเสกน้ำพระพุทธมนต์ โดยมีบทสวดหลายชุดประกอบกัน อาทิ คาถาพุทธาภิเษก คาถารัตนมาลา คาถาภาณวาร และคาถาทิพพมนต์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของตำรับพิธีที่ใช้ในการเสกน้ำเพ็ญ
ตามความเชื่อของคนโบราณ คืนวันเพ็ญเป็นช่วงเวลาที่พระจันทร์เต็มดวงและมีแสงส่องสว่าง จึงนิยมนำน้ำที่ได้รับแสงจันทร์มาใช้ประกอบพิธีเพื่อความเป็นสิริมงคล ขณะที่การอาบน้ำเพ็ญยังมีความเชื่อเกี่ยวกับการสะเดาะเคราะห์ เสริมเมตตามหานิยม และความเจริญรุ่งเรืองในชีวิต ทั้งนี้เป็นความเชื่อทางวัฒนธรรมและศาสนพิธีที่สืบต่อกันมา
วัดสุทัศน์กับการสืบทอดประเพณีลอยกระทง
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา วัดสุทัศนเทพวรารามได้จัดกิจกรรมในช่วงเทศกาลลอยกระทงควบคู่กับพิธีอาบน้ำเพ็ญ โดยในปี 2567 มีการจัดพิธีพุทธาภิเษกและเสกน้ำพระพุทธมนต์ระหว่างเวลา 18.00-24.00 น. ก่อนประกอบพิธีประพรมน้ำพระพุทธมนต์ในเวลาเที่ยงคืน
ส่วนปี 2568 มูลนิธิอิออนประเทศไทยได้ร่วมสนับสนุนการจัดพิธี พร้อมกิจกรรมเกี่ยวกับประเพณีลอยกระทง นิทรรศการประวัติพิธีอาบน้ำเพ็ญ และนิทรรศการตำนานเปรตวัดสุทัศน์ โดยรายได้จากกิจกรรมต่าง ๆ นำถวายวัดเพื่อสนับสนุนโครงการบูรณปฏิสังขรณ์สัตตมหาสถาน
พิธีอาบน้ำเพ็ญจึงเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของการสืบทอดพิธีกรรมและความเชื่อที่ผูกพันกับพระพุทธศาสนาและวิถีชีวิตคนไทย โดยวัดสุทัศนเทพวรารามยังคงเป็นสถานที่สำคัญในการรักษาธรรมเนียมดังกล่าวให้เป็นที่รู้จักในหมู่ประชาชนและคนรุ่นใหม่