เตือนโลกการเงินไม่มีอะไรแน่นอน แม้แต่ประเทศที่มั่นคงที่สุดก็ไม่อาจหนีความผันผวน
ใครจะคิดว่าแม้แต่กองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติที่ใหญ่ที่สุดในโลก ซึ่งบริหารเงินลงทุนมหาศาลกว่า 2.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ก็ยังต้องเผชิญกับการขาดทุนระดับเกือบ 1 ล้านล้านบาทในเวลาเพียง 3 เดือน
กรณีนี้เกิดขึ้นกับ Government Pension Fund Global กองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติของประเทศนอร์เวย์ ซึ่งรายงานผลประกอบการไตรมาส 3 ปี 2026 ว่ามีผลตอบแทนจากการลงทุนติดลบ 0.5% คิดเป็นผลขาดทุนทางบัญชี 278,000 ล้านโครนนอร์เวย์ หรือประมาณ 29,700 ล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็นเงินไทยราว 970,000 ล้านบาท
ตัวเลขนี้ไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะเป็นเงินจำนวนมหาศาลที่แม้แต่บริษัทขนาดใหญ่หลายแห่งยังมีมูลค่าตลาดไม่ถึง
แต่สิ่งที่น่าสนใจไม่ใช่แค่จำนวนเงินที่หายไป หากเป็นคำถามว่า กองทุนระดับโลกที่มีทีมผู้เชี่ยวชาญด้านการลงทุน มีข้อมูล มีเทคโนโลยี และมีระบบบริหารความเสี่ยงที่ซับซ้อน ยังพลาดได้อย่างไร?
นอร์เวย์ ประเทศที่มีความมั่นคง แต่กองทุนก็ไม่ได้ปลอดภัยจากตลาดโลก
นอร์เวย์เป็นประเทศที่มีภาพลักษณ์ด้านคุณภาพชีวิตที่โดดเด่น มีรายได้ต่อหัวสูง ระบบสาธารณสุขและการศึกษาที่เข้าถึงได้ ระบบสวัสดิการสังคมที่เข้มแข็ง รวมถึงมีทรัพยากรธรรมชาติและการบริหารรายได้จากน้ำมันอย่างเป็นระบบ
ประเทศนี้ไม่ได้ใช้รายได้จากน้ำมันทั้งหมดไปกับการใช้จ่ายในปัจจุบัน แต่จัดตั้งกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติขึ้นมาเพื่อนำเงินไปลงทุนทั่วโลก สร้างความมั่นคงทางการเงินสำหรับประชาชนและคนรุ่นต่อไป
กองทุนดังกล่าวมีชื่อว่า Government Pension Fund Global บริหารโดย Norges Bank Investment Management หรือ NBIM
ปัจจุบันกองทุนมีเงินลงทุนในบริษัทและหลักทรัพย์ทั่วโลก ทั้งหุ้น พันธบัตร อสังหาริมทรัพย์ และโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน
นี่คือแนวคิดที่น่าสนใจของนอร์เวย์ ประเทศที่มองไกลกว่ารายได้จากทรัพยากรธรรมชาติ โดยพยายามเปลี่ยนความมั่งคั่งจากน้ำมันให้กลายเป็นสินทรัพย์สำหรับอนาคต
อย่างไรก็ตาม การมีเงินมากที่สุดในโลกไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีวันขาดทุน
ขาดทุนเพราะอะไร? จุดอ่อนอยู่ที่ตลาดพันธบัตร
สาเหตุสำคัญของผลขาดทุนในไตรมาส 3 มาจากการลงทุนในตราสารหนี้ หรือพันธบัตร ซึ่งได้รับผลกระทบจากอัตราดอกเบี้ยที่ปรับตัวสูงขึ้น
ข้อมูลจาก NBIM ระบุว่า
- พอร์ตหุ้นมีสัดส่วน 72.1% ของกองทุน ให้ผลตอบแทนบวก 0.5%
- พอร์ตตราสารหนี้มีสัดส่วน 25.8% ให้ผลตอบแทนติดลบ 3.5%
- อสังหาริมทรัพย์ให้ผลตอบแทนบวก 0.4%
- โครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานหมุนเวียนให้ผลตอบแทนบวก 7.5%
จะเห็นว่าพอร์ตตราสารหนี้เป็นตัวฉุดผลตอบแทนอย่างชัดเจน
แล้วทำไมพันธบัตรที่หลายคนมองว่าเป็นสินทรัพย์ปลอดภัยจึงขาดทุนได้?
คำตอบอยู่ที่ความสัมพันธ์ระหว่างราคาพันธบัตรกับอัตราดอกเบี้ยในตลาด
เมื่ออัตราดอกเบี้ยปรับตัวสูงขึ้น พันธบัตรรุ่นเก่าที่ให้ดอกเบี้ยต่ำกว่าพันธบัตรที่ออกใหม่จะมีความน่าสนใจลดลง ส่งผลให้ราคาซื้อขายในตลาดปรับตัวลดลงตามไปด้วย
ยกตัวอย่างง่าย ๆ หากกองทุนถือพันธบัตรที่ให้ดอกเบี้ย 2% แต่ต่อมาตลาดมีพันธบัตรใหม่ที่ให้ดอกเบี้ย 4% นักลงทุนย่อมต้องการซื้อพันธบัตรใหม่มากกว่า ทำให้พันธบัตรเดิมต้องปรับราคาลงเพื่อแข่งขัน
เมื่อกองทุนถือพันธบัตรจำนวนมหาศาล การเปลี่ยนแปลงของราคาเพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์จึงสร้างความเสียหายเป็นเงินจำนวนมหาศาลได้ทันที
นี่คือความเสี่ยงที่แม้แต่นักลงทุนระดับโลกก็หลีกเลี่ยงไม่ได้
พลาดตรงไหน? หรือเป็นความเสี่ยงที่ไม่มีใครควบคุมได้ทั้งหมด
คำถามสำคัญคือ กองทุนนอร์เวย์บริหารผิดพลาดหรือไม่?
หากพิจารณาตัวเลขอย่างละเอียด ต้องแยกให้ออกระหว่างการบริหารผิดพลาดกับการขาดทุนจากสภาวะตลาด
ประการแรก กองทุนมีสัดส่วนการลงทุนในพันธบัตรประมาณ 25.8% ของสินทรัพย์ทั้งหมด ซึ่งถือเป็นสัดส่วนที่มีนัยสำคัญ แม้จะเป็นการกระจายความเสี่ยงออกจากหุ้นแล้วก็ตาม
ประการที่สอง พันธบัตรไม่ได้ปราศจากความเสี่ยง โดยเฉพาะความเสี่ยงจากอัตราดอกเบี้ย หรือที่เรียกว่า Interest Rate Risk
ประการที่สาม กองทุนมีการลงทุนทั่วโลก จึงต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจ นโยบายการเงิน เงินเฟ้อ และสถานะการคลังของประเทศต่าง ๆ พร้อมกัน
อีกประเด็นที่ต้องจับตาคือ ความเสี่ยงจากค่าเงิน
ในไตรมาส 3 ปี 2026 ค่าเงินโครนนอร์เวย์แข็งค่าขึ้น ส่งผลให้มูลค่ากองทุนเมื่อคำนวณเป็นเงินโครนลดลงอีก 472,000 ล้านโครน
ทั้งนี้ ต้องแยกตัวเลขให้ชัดเจนว่า ผลขาดทุนจากการลงทุนอยู่ที่ 278,000 ล้านโครน ส่วนการลดลงของมูลค่ากองทุนทั้งหมดอยู่ที่ 670,000 ล้านโครน เพราะยังมีผลกระทบจากอัตราแลกเปลี่ยนและเงินไหลเข้ากองทุนด้วย
ดังนั้น ไม่ควรสรุปว่าผู้บริหารกองทุนตัดสินใจผิดพลาดทั้งหมด เพราะตัวเลขที่ออกมาแสดงให้เห็นว่าปัจจัยสำคัญส่วนหนึ่งเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของตลาดโลก
ที่น่าสังเกตคือ ผลตอบแทนของกองทุนต่ำกว่าดัชนีอ้างอิงเพียง 0.18 จุดเปอร์เซ็นต์ สะท้อนว่าผลขาดทุนครั้งนี้มีลักษณะเป็นผลกระทบจากตลาดโดยรวม มากกว่าจะเป็นหลักฐานว่าทีมบริหารลงทุนผิดพลาดอย่างรุนแรง
ที่น่าสนใจคือ นอร์เวย์เริ่มทบทวนยุทธศาสตร์พันธบัตรแล้ว
ก่อนเกิดผลประกอบการไตรมาส 3 นี้ Norges Bank ได้เสนอให้ปรับโครงสร้างดัชนีอ้างอิงของพอร์ตพันธบัตร โดยลดสัดส่วนพันธบัตรรัฐบาลจาก 70% เหลือ 50% และเพิ่มการกระจายไปยังตราสารหนี้ประเภทอื่น
ข้อเสนอนี้มีเป้าหมายเพื่อกระจายแหล่งผลตอบแทน ลดการพึ่งพาพันธบัตรรัฐบาล และเพิ่มประสิทธิภาพของพอร์ตในระยะยาว
อย่างไรก็ตาม ต้องเข้าใจว่า 70% และ 50% ในข้อเสนอดังกล่าวหมายถึงสัดส่วนพันธบัตรรัฐบาลภายในดัชนีอ้างอิงของพอร์ตตราสารหนี้ ไม่ใช่สัดส่วนของเงินลงทุนทั้งกองทุน
เรื่องนี้แสดงให้เห็นว่าแม้แต่กองทุนที่มีความเชี่ยวชาญสูงก็ต้องทบทวนสมมติฐานและยุทธศาสตร์การลงทุนอยู่เสมอ
บทเรียนสำคัญสำหรับนักลงทุนทั่วโลก
กรณีของนอร์เวย์ให้บทเรียนที่น่าสนใจอย่างน้อย 5 ประการ
- เงินจำนวนมหาศาลไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีวันขาดทุน ยิ่งมีสินทรัพย์มาก ความเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยก็อาจสร้างผลกระทบเป็นเงินจำนวนมหาศาล
- พันธบัตรไม่ได้ปลอดภัยเสมอไป แม้มีความเสี่ยงด้านเครดิตต่ำ แต่ยังมีความเสี่ยงจากดอกเบี้ยและราคาในตลาด
- การกระจายการลงทุนช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่ได้กำจัดความเสี่ยงทั้งหมด เพราะสินทรัพย์หลายประเภทอาจได้รับผลกระทบจากปัจจัยเศรษฐกิจเดียวกัน
- ค่าเงินเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะกองทุนที่ลงทุนในต่างประเทศจำนวนมาก
- การลงทุนระยะยาวต้องยอมรับความผันผวนระหว่างทาง ไม่ควรตัดสินความสำเร็จของกองทุนจากผลประกอบการเพียงไตรมาสเดียว
สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างคือ แม้ไตรมาส 3 จะขาดทุน แต่ข้อมูลสะสมตั้งแต่เริ่มก่อตั้งกองทุนในปี 1998 จนถึงสิ้นเดือนกันยายน 2026 ยังมีผลตอบแทนเฉลี่ยต่อปี 6.78% และผลตอบแทนจริงหลังหักเงินเฟ้อและค่าใช้จ่ายอยู่ที่ 4.41% ต่อปี
จึงไม่ใช่ภาพของกองทุนที่ล้มเหลว แต่เป็นภาพของกองทุนขนาดใหญ่ที่กำลังเผชิญความผันผวนตามธรรมชาติของตลาดการเงิน
บทสรุป: ไม่มีใครยิ่งใหญ่เกินกว่าความเสี่ยงของโลกการเงิน
กรณีนี้เป็นเครื่องเตือนใจที่สำคัญว่า ไม่ว่าจะเป็นประเทศที่มีฐานะการคลังแข็งแกร่ง มีระบบสวัสดิการดี มีทรัพยากรธรรมชาติ มีเงินสำรองมหาศาล หรือมีกองทุนที่บริหารโดยผู้เชี่ยวชาญระดับโลก ก็ไม่มีใครสามารถควบคุมตลาดการเงินได้ทั้งหมด
นอร์เวย์อาจมีความมั่นคงในด้านเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิต แต่กองทุนที่ลงทุนในตลาดโลกก็ยังต้องเผชิญความเสี่ยงจากดอกเบี้ย เงินเฟ้อ ค่าเงิน และความผันผวนของสินทรัพย์ต่าง ๆ
นี่จึงเป็นบทเรียนสำหรับทุกคน ไม่ว่าจะเป็นนักลงทุนรายย่อย บริษัทขนาดใหญ่ หรือรัฐบาลของประเทศต่าง ๆ
ความมั่งคั่งไม่ได้อยู่ที่การมีเงินมากที่สุดเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความสามารถในการรักษามูลค่าทรัพย์สิน รับมือกับความเสี่ยง และผ่านพ้นช่วงเวลาที่เลวร้ายของเศรษฐกิจไปให้ได้
เพราะในโลกการเงิน ไม่มีคำว่าแน่นอนร้อยเปอร์เซ็นต์ และไม่มีใครใหญ่เกินกว่าความเสี่ยงของตลาดโลก