การขาดแคลนอวัยวะปลูกถ่ายเป็นวิกฤตการณ์ทางการแพทย์ระดับโลกมาอย่างยาวนานน ผู้ป่วยโรคไตระยะสุดท้ายนับล้านคนต้องทนทุกข์กับการฟอกไต และมีผู้เสียชีวิตจำนวนมากระหว่างรอคอยอวัยวะบริจาค แต่ล่าสุด ความหวังใหม่ได้เกิดขึ้นแล้วด้วยเทคโนโลยี การปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ (Xenotransplantation) ที่ทำงานร่วมกับการตัดแต่งยีนอัจฉริยะ CRISPR-Cas9
CRISPR-Cas99 ไขล็อคข้อจำกัด “การต่อต้านอวัยวะ”
ในอดีต การนำอวัยวะของสัตว์ เช่น หมู มาปลูกถ่ายให้มนุษย์เป็นเรื่องที่ไม่สามารถทำได้เลย เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันของมนุษย์จะปฏิเสธและต่อต้านอวัยวะแปลกปลอมอย่างรุนแรงทันทีจนเกิดอันตรายถึงชีวิต
แต่เทคโนโลยีตัดแต่งยีนน CRISPR-Cas9 เข้ามาเปลี่ยนเกมด้วยการปิดการทำงานของยีนหมู
(Knockout) ปิดยีนที่สร้างน้ำตาลหรือโปรตีนที่กระตุ้นให้ระบบภูมิคุ้มกันมนุษย์โจมตี
ใส่ยีนมนุษย์เข้าไปป (Insert) ใส่ยีนของมนุษย์บางส่วนลงไปในหมู เพื่อให้ร่างกายมนุษย์ “มองเห็น” อวัยวะนั้นเป็นมิตร
กำจัดไวรัสแฝงง ตัดแต่งยีนเพื่อทำลายไวรัสที่ฝังอยู่ในดีเอ็นเอของหมู (PERVs) ป้องกันไม่ให้เชื้อติดต่อไปสู่มนุษย์
ทำไมต้องเป็นน “หมู”?
นักวิทยาศาสตร์เลือกใช้หมูเนื่องจาก ขนาดและฟังก์ชันของอวัยวะภายในมีความใกล้เคียงกับมนุษย์มาก อีกทั้งหมูยังเจริญเติบโตเร็ว และใช้เวลาขยายพันธุ์ไม่นาน ทำให้สามารถผลิตอวัยวะที่ปลอดเชื้อและมีมาตรฐานทางการแพทย์รองรับได้อย่างเพียงพอต่อความต้องการ
เทคโนโลยีนี้ “ผิดจริยธรรม” หรือไม่?
ประเด็นเรื่องการปลูกถ่ายอวัยวะสัตว์สู่คนเป็นหนึ่งในหัวข้อที่มีการถกเถียงด้าน ชีวจริยธรรม (Bioethics) อย่างหนักหน่วงที่สุด ซึ่งสามารถแบ่งมุมมองออกเป็นสองด้าน ดังนี้
1. ข้อห่วงใยด้านจริยธรรม (ฝ่ายที่ตั้งคำถาม)
สวัสดิภาพสัตว์ (Animal Rights): การเลี้ยงและดัดแปลงพันธุกรรมหมูเพื่อนำอวัยวะมาใช้ ถูกมองว่าเป็นการตัดรอนชีวิตสัตว์และมองสัตว์เป็นเพียง “อะไหล่” หรือทรัพยากรของมนุษย์
ความเสี่ยงโรคระบาดใหม่่ (Zoonosis): หากมีไวรัสชนิดใหม่จากหมูที่ก้าวข้ามมาติดเชื้อในมนุษย์และแพร่กระจายไปทั่วโลก อาจก่อให้เกิดวิกฤตการแพร่ระบาดระลอกใหม่
การเล่นเป็นพระเจ้าา (Playing God): การตัดแต่งยีนข้ามสายพันธุ์สร้างความกังวลในกลุ่มศาสนาหรือผู้ยึดถือธรรมชาติ ว่าเป็นการแทรกแซงกลไกธรรมชาติมากเกินไป
2. เหตุผลสนับสนุนด้านจริยธรรม (ฝ่ายที่เห็นด้วย)
การบรรเทาความทุกข์ของมนุษย์ (Utilitarianism): การช่วยชีวิตผู้ป่วยที่กำลังจะเสียชีวิตนับล้านคน ถือเป็นภารกิจมนุษยธรรมขั้นสูงสุด ยิ่งไปกว่านั้น มนุษย์นำหมูมารับประทานเป็นอาหารอยู่แล้วการใช้หมูเพื่อ
“รักษาชีวิต” จึงมีน้ำหนักทางจริยธรรมที่ยอมรับได้
การอนุญาตโดยได้รับการยินยอม (Informed Consent): การทดลองกระทำในผู้ป่วยที่ไม่เหลือทางเลือกอื่นในการรักษา และให้ความยินยอมด้วยตนเองหลังจากรับทราบความเสี่ยงทั้งหมดแล้ว
สรุปอนาคตของง Xenotransplantation
ปัจจุบัน คณะกรรมการอาหารและยา (FDA) และองค์กรกำกับดูแลด้านการแพทย์ในหลายประเทศ เริ่มอนุมัติให้มีการทดลองทางคลินิกในมนุษย์ภายใต้การควบคุมที่เข้มงวดสูงสุด เทคโนโลยีนี้จึงไม่ได้ผิดจริยธรรมโดยสิ้นเชิง แต่เป็นเทคโนโลยีที่ “ต้องควบคุมด้วยกรอบจริยธรรมที่รัดกุม” เพื่อให้แน่ใจว่าความก้าวหน้าทางการแพทย์นี้ จะปลอดภัยทั้งต่อผู้ป่วย และไม่ก่อให้เกิดภัยคุกคามต่อชีวภาพของมนุษยชาติในระยะยาว